آرتلی | اخبار هنری آخرین اخبار هنری از ایران و جهان را در آرتلی دنبال کنید

گفتگو با «هوشنگ جاوید»: دستور خاصی برای خواندن اذکار وجود ندارد

گفتگو با «هوشنگ جاوید»: دستور مخصوصی برای خواندن اذکار نیست

هوشنگ جاوید

هوشنگ جاوید بیان می کند عده‌ای اصرار دارند که اذکار و ادعیه باید با الحان عربی خوانده شود. همزمان با اینکه الزامی شرعی برای بهره برداری از لحن عربی در خواندن دعا نداریم و این الزام تنها در باب قرآن است.

نرگس کیانی: هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی آیینی و فضاهای ایران در باب خواندن اذکار و ادعیه به الحان عربی یا با ابزار‌ها و گوشه‌های بومی ایرانی بیان می کند تا قبل از انقلاب اسلامی بحث خواندن اذکار و ادعیه به الحان عربی مطرح نبود و این مسئله مرتبط به بعد از انقلاب است.

تغییر لحن‌ها از کجا شروع شد؟

جاوید در گفت‌و‌گویی با خبرگزاری خبرآنلاین٬ در باب اینکه ایرانیان خود حاوی الحانی ویژه برای ادعیه و اذکار بوده‌اند٬ بیان می کند: «تا قبل از انقلاب اسلامی اساسا بحث خواندن اذکار و ادعیه با الحان عربی مطرح نبود، جز در باب تلاوت قرآن. در همایش «سروش ستایش» که سال ۱۳۸۶ از ۱۶ تا ۱۸ مهر و در ماه رمضان به دبیری من و به وسیله سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران و موسسه نغمه شهر برگزار شد بحث همین بود؛ این که ما در ایران الحانی داشته‌ایم در دست به ایرانیان برای خواندن اذکار، ادعیه و اذان. مسئله این جاست که ابزار‌های فرهنگی به بهانه هایی ویژه از مطرح شدن چنین بحثی استقبال نکردند.»

الزامی شرعی برای خواندن اذکار با الحان عربی نیست

جاوید اعتقاد دارد الزامی شرعی در باب خواندن اذکار و ادعیه با الحان عربی نیست و بهره برداری از این الحان صرفا در باب قرآن سفارش شده است.

ایشان پیرامون این مثال چنین شرح می‌دهد: «عده‌ای اصرار دارند این دعاها باید با الحان عربی خوانده شود. همزمان با اینکه ما الزام شرعی بهره برداری از لحن عربی را برای خواندن دعا نداریم و تنها باید واژه را درست ادا کرد. این الزام تنها در باب قرآن است. چون ادعیه و اذکار به دست انسان‌ها پدید آمده و حکم قانون الهی ندارد. باید پذیرفت که خوانده شدن به لحن عربی تنها در باب قرآن سفارش شده است.»

هم اینک بخوانید:   «مجید انتظامی» در بیمارستان بستری شد

لحن‌ها بومی از ابزار شور و گوشه بیات ترک و دشتی

ایشان تاکید می‌کند در قبلی در هر نقطه ایران، اذکار و ادعیه با لحن‌های بومی همان منطقه خوانده می‌شده است و از ابزار‌ شور و گوشه‌های بیات‌ترک و دشتی مثال می‌آورد: «در باب خواندن اذکار و ادعیه، در قبلی هر نقطه از ایران برای خود شیوه مخصوصی داشته و این طور نبوده که همگی به یک صورت باشند و در برخی نقاط جغرافیایی، این الحان بومی بودند. چیزی که هست این که الحان بومی ما بیشتر در ابزار بزرگ عجم قدیم که همان شور امروز باشد قرار می‌گیرد. مشتقات شور بسیار زیاد است و خودِ شور ابزاری است که گوشه‌هایش بیشتر حالت تضرع، استغاثه، توسل و نیایش دارد و بدین جهت مثلا گوشه بیات‌ترک یا دشتی به خوبی با مضمون اذکار و ادعیه همخوانی دارد و حالت نیایش‌گونه آن را به بهترین شکل منتقل می‌کند.»

لزوم حفظ تعادل در بهره برداری از الحان ایرانی

هوشنگ جاوید نظر دارد خواندن اذکار و ادعیه با الحان عربی حاصل ساماندهی ابزار‌های فرهنگی بعد از انقلاب اسلامی است و ایشان با اسم پژوهشگر منافاتی در این مسئله نمی‌بیند با اینحال به شرط حفظ تعادل نه با افتادن در دام افراط و تفریط.

ایشان بیان می کند: «شکلی که اکنون در خواندن اذکار و ادعیه قابل مشاهده است حاصل ساماندهی بعد از انقلاب اسلامی در این عرصه است. یعنی تلاش ابزار‌های فرهنگی کشور برای یک دست کردن الحان اذکار و ادعیه. دلیلشان هم این بود که در خیلی از جاهای ایران خواندن اذکار و ادعیه با الحان بومی به روش اشتباه انجام می‌شد و بنمایش درآمده بود که عده ای به دلیل عدم‌آشنایی، گاهی واژه‌ها را به گونه‌ای ادا می‌کردند که در شان و منزلت آن دعا یا ذکر نبود. به همین خاطر این ساماندهی صورت گرفت و بیشتر به سوی الحان عربی کشیده شد. با اینحال عده‌ای به افراط و تفریط افتادند به گونه‌ای که تنها به الحان عربی توجه کردند. من با اسم پژوهشگر منافاتی میان خواندن اذکار و ادعیه با الحان عربی نمی‌ببینم با اینحال به شرط حفظ تعادل، همان‌طور که مثلا عرب‌ها اذان رحیم موذن‌زاده‌اردبیلی را پذیرفتند و ایشان حتی در خانه خدا هم اذانش را اجرا کرد و مشکلی هم پیش نیامد.»

هم اینک بخوانید:   مدیرعامل انجمن موسیقی: مرکز آموزش موسیقی کلاسیک تاسیس می‌شود

دستور مخصوصی برای خواندن اذکار نیست

هوشنگ جاوید شرح می‌دهد که در آیین عرب دستور مخصوصی برای به چه نحو خواندن اذکار و ادعیه نیست با اینحال در آیین ایرانیان، با اسم مثال «رسائل اخوان‌الصفا» را داریم که به شکل واضح در باب جزئی‌ترین مسائل مرتبط به موسیقی سخن گفته است.

جاوید پیرامون این مثال چنین شرح می‌دهد: «در آیین عرب دستور مخصوصی برای چگونگی خواندن اذکار و ادعیه نیست با اینحال جالب این جاست که ایرانی‌ها که پیوسته پیرو به آیین بودن و به نظم بودن هستند برایش قواعد نوشته‌اند و با اسم مثال واضح کرده‌اند که وقتی تضرع می‌کنیم به چه صورت باشد که تاثیرگذارتر شود. آن‌ها روی تاثیرگذاری بر مخاطب بسیار حساب می‌کردند. مثلا در «رسائل اخوان‌الصفا» که کهن‌ترین رساله موزیکولوژی است بسیار دلچسب اشاره می‌شود که هر قومی موسیقی ویژه خود را دارد و برای فلان موقعیت مثلا حزن‌انگیز چگونه باید نوحه‌گری کرد با اینحال این که دستوری باشد که حتما با الحان عربی خوانده شود نبوده است. ما در کمال تاسف قدر داشته‌های خود را نمی‌دانیم و در بیشتر مواقع دنبال این هستیم که ببنیم خارجی‌ها اعم از اروپایی‌ها و اعراب و دیگران چه می‌گویند تا از آن پیروی کنیم.»

نوحه‌خوانی بر موسیقی‌های سبک

تازه ترین سخن هوشنگ جاوید به تاکیدش بر الزامی بودن ورود هنر ذاکری به محیط آکادمیک با اسم رشته‌ای دانشگاهی برمی‌گردد. اتفاقی که از بسیاری مشکلات حال حاضر جلوگیری خواهد نمود.

«وزرات علوم حتما باید برای ورود هنر ذاکری به محیط آکادمیک با اسم رشته دانشگاهی فکری کند. کسی که می‌خواهد ذکر بخواند باید الحان موسیقی را بداند و ابزار‌ها و گوشه‌ها را بشناسد تا بتواند چیزی درست را به نسل آتی منتقل کند. ما نمی‌توانیم اجازه دهیم هر چیزی را هر جایی بخوانند یا هر متنی را هر جور که می‌خواهند بخوانند. وقتی آهنگ یک ترانه سبک را بر نوحه سوار می‌کنیم در وهله اول دلیل خنده افرادی می‌شود که با آن موسیقی سبک آشنایی دارند و وقتی می‌بینند که شما روی موسیقی سبک نوحه‌گری می‌کنید تحقیرتان خواهند کرد.»

هم اینک بخوانید:   آلبوم «فروغ» با صدای «علیرضا قربانی» پخش شد

در آرتلی در بیشتر مواقع تلاش خواهیم کرد اخرین اخبار مرتبط با موسیقی سنتی و کلاسیک ایرانی را برای شما گردآوری کنیم. با ما همراه باشید و دوستان خود را به جمع ما بیافزایید

لینک منبع